Kindsdeel & de legitieme portie

Omdat er wat verwarring is over wat het kindsdeel in het kader van de erfenis precies is, volgt hieronder een uitleg.

Wat is precies het kindsdeel in de erfenis?

Bij een overlijden is het kindsdeel het deel van de erfenis waarop u als kind op grond van de wet of het testament recht hebt. Dit geldt in de situatie dat sprake is van een wettelijke verdeling (zonder testament) of de zogenaamde ouderlijke boedelverdeling. Dit is een ander woord voor een ‘langstlevende testament’. Bij zo’n ouderlijke boedelverdeling wordt de achterblijvende (langstlevende) partner automatisch eigenaar van de spullen van de overledene. Zijn er kinderen, dan krijgen zij wel recht op een deel, maar dan kunnen zij pas aanspraak maken op hun deel als de langstlevende is overleden, of op een ander in het testament bepaald moment.

Wanneer geldt deze langstlevende regeling / ouderlijke boedelverdeling?

Sinds 2003 is er automatisch geregeld dat de erfenis, als er een partner is, naar de langstlevende echtgenoot gaat. De kinderen erven dan een vordering (een soort tegoedbon) die pas opeisbaar is als de langstlevende overlijdt, of als de langstlevende failliet gaat of in de schuldsanering terecht komt.

Wat krijgen de kinderen dan precies?

Tenzij in het testament iets anders is bepaald, krijgen de kinderen nog niets in handen zolang de achtergebleven partner nog leeft. Zij krijgen hun erfdeel pas als de langstlevende is overleden, of in de andere hiervoor genoemde situaties). Tot die tijd hebben de kinderen een zogenaamde vordering op hun vader of moeder (het kan ook een stiefouder zijn). Vader of moeder mag altijd tijdens zijn of haar leven een deel van de vordering aflossen, maar is dat niet verplicht.

Is het kindsdeel hetzelfde als de legitieme portie?

In de volksmond heerst enige verwarring als het gaat om kindsdeel en de legitieme portie. Vaak wordt er gedacht dat het kindsdeel hetzelfde is als de legitieme portie. Dat is niet juist.

Legitieme portie:

In Nederland hebben kinderen een bijzondere positie in het erfrecht. Zelfs als u als kind in het testament van uw ouders bent onterfd, hebt u nog steeds recht op een deel van de erfenis, bekend als de legitieme portie. Dit is een wettelijk recht waar niet van afgeweken kan worden via een testament.

Hoewel een testament kan bepalen dat een kindsdeel wordt verminderd of verhoogd ten opzichte van andere kinderen, is de legitieme portie een vaststaand recht. Dit betekent dat u, zelfs als u minder krijgt dan uw broers of zussen, een gegarandeerd minimumbedrag kunt opeisen.

De legitieme portie is alleen een geldvordering en geeft geen recht op specifieke goederen zoals foto’s, de auto of een schilderij. Deze portie bedraagt de helft van wat u volgens de wet zou ontvangen wanneer er geen testament geweest zou zijn, oftewel de helft van uw wettelijk erfdeel. Daarnaast kunnen er nog posten aan de orde zijn die er ook nog bij opgeteld moeten worden. U moet binnen vijf jaar na het overlijden van uw ouder een beroep doen op uw legitieme portie. Als u deze termijn mist, vervalt uw recht op dit deel van de erfenis. De termijn kan eerder aflopen wanneer de erfgenamen u een redelijke termijn stellen om een beslissing te nemen.

In de praktijk kan het zijn dat u moet wachten tot uw andere ouder of stiefouder overlijdt, failliet gaat of in een schuldsanering terechtkomt voordat u uw legitieme portie kunt ontvangen. Ook dan is er geen garantie dat het bedrag beschikbaar is.
Iemand die onterfd is en dus wel recht heeft op een legitieme portie, is weliswaar geen erfgenaam maar blijft nog altijd wel een legitimaris. Hieronder wordt dat verder uitgelegd.

Legitimaris, een verwarrende definitie:

Veel mensen denken dat iemand die legitimaris is, iemand is die een beroep op zijn legitieme portie heeft gedaan. De échte definitie van legitimaris is “afstammeling”. Op het moment dat je geboren wordt, ben je dus al meteen een legitimaris en ook iemand die niet onterfd is, is dus een legitimaris. Het woord legitimaris wordt in het spraakgebruik echter vaak anders gebruikt en zelfs in de aangifte erfbelasting wordt de term door de Belastingdienst niet juist gebezigd.
Als je onterfd bent, ben je dus wel een legitimaris. Maar als je legitimaris bent, ben je niet per sé onterfd. Net als een koe die wel een rund is, maar een rund is nog geen koe.

Kindsdeel:

Als erfgenaam (dus als u niet bent onterfd) hebt u recht op uw kindsdeel, maar de situatie verschilt van die van iemand met alleen recht op een legitieme portie. Terwijl een persoon die enkel recht heeft op de legitieme portie wordt gezien als een schuldeiser van de nalatenschap, heeft een erfgenaam een andere positie. Beiden krijgen een geldvordering op de nalatenschap, maar het kindsdeel en de legitieme portie worden op verschillende manieren berekend en behandeld.

U hebt geen recht op specifieke goederen uit de erfenis. Net als bij de legitieme portie moet u echter wachten om uw geld te ontvangen. Het kindsdeel kan variëren in omvang en kan worden aangepast, in tegenstelling tot de legitieme portie, die een vaststaand bedrag is. Bovendien wordt het kindsdeel berekend op een andere manier dan de legitieme portie, waarbij giften die tijdens het leven zijn gedaan, een aanzienlijke rol kunnen spelen.

Kunt u als kind het kindsdeel eerder opeisen?

Als kind kunt u uw kindsdeel pas opeisen nadat de langstlevende ouder is overleden, of wanneer een van de andere in de wet of het testament voorziene omstandigheden zich voordoet.

De bevoorrechte status van de langstlevende echtgenoot in het erfrecht is de reden dat het kindsdeel pas kan worden opgeëist onder bepaalde voorwaarden. De wet is erop gericht de langstlevende echtgenoot zoveel mogelijk rust en continuïteit te bieden. Als een ouder overlijdt zonder testament, en er is zowel een echtgenoot als ten minste één kind, dan is de wettelijke verdeling van toepassing (dit kan ook in een testament worden vastgelegd). Volgens deze regeling komen alle goederen bij de langstlevende echtgenoot terecht, die eigenaar wordt van alle bezittingen uit de nalatenschap, maar wel verantwoordelijk is voor de schulden.

Voor de hervorming van het erfrecht in 2003 was het mogelijk om een soortgelijke regeling te treffen via de ouderlijke boedelverdeling in een testament. Dit was bedoeld om ervoor te zorgen dat de langstlevende echtgenoot na overlijden goed verzorgd achterbleef.

Het zou, zo vond men, onverenigbaar zijn met het principe van ongestoord voortleven en het verzorgend achterlaten van de langstlevende echtgenoot, als deze direct na het eerste overlijden zou moeten zorgen voor betaling van de kindsdelen (lees: geldvorderingen) van de kinderen. Dit kan problematisch zijn als het geld niet direct beschikbaar is, bijvoorbeeld als het vast zit in onroerend goed -zoals de echtelijke woning- dat mogelijk verkocht zou moeten worden om de vorderingen te voldoen. Om dergelijke situaties te vermijden, zijn de kindsdelen niet direct opeisbaar.

Hoe wordt de legitieme portie berekend?

Als u dus onterfd bent, hebt u nog wel recht op de legitieme portie.

Om de legitieme portie te berekenen, wordt eerst de totale waarde van de nalatenschap vastgesteld. Dit omvat de waarde van alle bezittingen en verminderd met de schulden van de nalatenschap. Vervolgens komt men tot de zogeheten legitimaire massa door hier een aantal categorieën aan giften bij op te tellen. Daarna wordt deze waarde gedeeld door het aantal kinderen plus de (eventuele) partner die de overledene heeft achtergelaten. Het resultaat van deze berekening wordt vermenigvuldigd met ½. Hierna worden eventuele giften aan het onterfde kind van dit bedrag afgetrokken. De berekening van de legitieme portie kan complex zijn en er moeten veel factoren worden meegenomen.

Bereken zelf indicatief de legitieme portie op deze pagina.