De legitieme portie: wat is het, voor wie is het en hoe werkt het opeisen?

De legitieme portie is uitsluitend voorbehouden aan afstammelingen in rechte neergaande lijn: kinderen van de erflater. (De overledene) Als een kind al is overleden, kunnen diens kinderen (dus kleinkinderen) in zijn of haar plaats treden. Andere familieleden – zoals broers, zussen, ouders of partners – hebben geen recht op een legitieme portie. De legitieme portie is bedoeld als wettelijke minimumbescherming voor kinderen om te voorkomen dat zij volledig buitenspel worden gezet.

Het opeisen van de legitieme portie gebeurt door aantoonbaar een schriftelijke verklaring aan de executeur of de erfgenamen te sturen. Met deze brief zorgt u voor het “inroepen van de legitieme portie”.

Na deze inroeping hebben erfgenamen en/of de executeur de wettelijke verplichting informatie te verstrekken, waaronder een boedelbeschrijving. Hiermee kan vervolgens de legitimaire massa worden berekend en dus de uiteindelijk geldvordering. Vaak wordt juridische hulp ingeschakeld om de exacte berekening te doen, vooral als er sprake is van giften, schenkingen of een onduidelijke administratie.

Theoretisch gezien wel, maar het is niet altijd verstandig. U kunt uw legitieme portie doorgaans het beste opeisen als u bent onterfd of als uw erfdeel in het testament is beperkt tot minder dan uw wettelijke minimum. De legitieme portie geldt niet automatisch: u moet deze actief inroepen.

Daarnaast moet dit binnen een bepaalde termijn gebeuren: de verjaringstermijn is 5 jaar na overlijden van de erflater. Daarna vervalt het recht definitief. Bij twijfel moet u dus tijdig juridische hulp zoeken om de legitieme portie op tijd op te eisen!

De legitieme portie is geen recht op goederen, maar een geldvordering op de erfgenamen. In principe is deze vordering opeisbaar zes maanden na het overlijden van de erflater. Dat is het wettelijke uitgangspunt.

Er bestaat echter een belangrijke uitzondering:
Wanneer de erflater een echtgenoot of geregistreerd partner achterlaat en er in het testament een langstlevendebepaling is opgenomen, wordt de opeisbaarheid uitgesteld. In dat geval kan de legitimaris zijn vordering pas opeisen na het overlijden van de langstlevende.

De vordering bestaat dus wél, maar is gedurende het leven van de langstlevende niet opeisbaar. De feitelijke uitbetaling hoeft dan dan pas plaats te vinden zodra de langstlevende is overleden. En het kan zo zijn dat de langstlevende alles opmaakt.

Nee. De legitieme portie is dwingend recht. Dat betekent dat niemand – ook niet via een testament – de wettelijke bescherming van kinderen kan wegschrijven. Onterven mag, maar een kind behoudt altijd het recht om de legitieme portie op te eisen.

Nee. De legitieme portie geldt niet vanzelf. Een kind (of kleinkind bij plaatsvervulling) moet zelf een beroep doen op de legitieme portie. Zonder deze inroeping bestaat er geen aanspraak.

In principe niet. Door de nalatenschap te verwerpen verliest het kind ook het recht op de legitieme portie. Er is maar één uitzondering: als het kind bij de verklaring van verwerping tevens uitdrukkelijk een beroep heeft gedaan op de legitieme portie. Gebeurt dit niet, dan vervalt het recht definitief.

Nee. Een legitimaris wordt geen erfgenaam. Hij ontvangt geen goederen uit de nalatenschap, maar heeft een geldvordering op de erfgenamen (of op de langstlevende bij een wettelijke verdeling). Dat maakt hem schuldeiser, geen mede-erfgenaam. Vroeger, in het oude erfrecht, werd een onterfd kind wel erfgenaam.

Ja. Zodra een kind zijn legitieme portie inroept, heeft het recht op alle informatie en documenten die nodig zijn om de berekening te kunnen maken. Denk aan bankafschriften, schenkingsgegevens, taxaties en de boedelbeschrijving. Erfgenamen zijn verplicht deze informatie te verstrekken.

De legitieme portie bedraagt de helft van het erfdeel waarop het kind recht zou hebben gehad bij de wettelijke verdeling. Bij de berekening van de legitieme portie wordt niet alleen gekeken naar de nalatenschap, maar ook naar bepaalde giften die de erflater tijdens zijn leven heeft gedaan. Giften tellen mee bij de berekening van de legitimaire massa, waardoor toch nog een enigszins eerlijke verdeling van de erfenis mogelijk is.

Hoe wordt de legitieme portie berekend?

Bij de berekening van de legitieme portie wordt de zogenaamde legitimaire massa vastgesteld. Dit is de waarde van de nalatenschap, vermeerderd met bepaalde giften die de erflater tijdens zijn of haar leven heeft gedaan. Vervolgens wordt de legitieme portie berekend als de helft van het erfdeel dat het kind daarvan zou hebben ontvangen als er geen testament zou zijn opgesteld.

Giften en de berekening van de legitieme portie

Niet alle giften tellen mee bij de berekening van de legitieme portie. Er wordt voornamelijk rekening gehouden met:

• Bepaalde giften aan derden die de erflater in de periode voor het overlijden heeft gedaan
• Door erflater gedane giften aan zijn/haar kinderen
• Andere transacties waarbij erflater verarmd is en iemand anders verrijkt met als doel om het onterfde kind of kleinkind te benadelen

Deze giften worden in aanmerking genomen omdat ze de waarde van de nalatenschap anders zouden kunnen beïnvloeden. Dit voorkomt dat legitimarissen niet al te veel benadeeld worden bij de verdeling van de erfenis.